सम्पादकीय

गणतन्त्रको पारिलो घाम सबै नेपालीको घर आँगनमा पुग्नुपर्दछ

आज जुन तहमा कुशासन र भ्रष्टाचार बढेको छ, आर्थिक संकट र असमानता निरन्तर चुलिँदो छ, यी परिस्थितिबीच गणतन्त्र सुरक्षित रहन सक्दैन । गणतन्त्रलाई यो जोखिमबाट जोगाउनु सबै लोकतन्त्रवादीको साझा कर्तव्य हो ।

नेपाल भ्युज

गणतन्त्रको पारिलो घाम सबै नेपालीको घर आँगनमा पुग्नुपर्दछ

आज जेष्ठ १५ गते । गणतन्त्र दिवस । २०६५ जेष्ठ १५ गते जननिर्वाचित संविधान सभाले २ सय ४० वर्षे निरंकुश शाहवंशीय राजतन्त्रको अन्त्य गर्दै संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल स्थापनाको घोषणा गरेको ऐतिहासिक दिन । यो स्वतन्त्रता, नागरिक सार्वभौमत्ता र लोकतन्त्रमा विश्वास गर्नेका लागि एक सुन्दर बिहानी थियो ।

२४० वर्षे शाहवंशीय राजतन्त्र मात्र हैन, त्यसअघि नेपाल शताब्दीऔंदेखि प्राचीन तथा मध्ययुगीन राजवंशबाट शासित हुँदै आएको थियो । राजतन्त्रले दैवी शक्तिको सिद्धान्त, वंशवाद, भाग्यवाद, रुढीवाद र अन्धविश्वासलाई प्रवर्द्धन गर्दै आएको हुँदा देशमा आधुनिक नागरिक चेतना, ज्ञानविज्ञान र विकास उन्नतिको मार्ग अवरुद्ध हुँदै आएको थियो ।

विश्वका अरु देशको तुलनामा नेपाल झण्डै ३०० वर्ष पछाडि परेको थियो । र त्यसको मुख्य कारण निरंकुशता, अधिनायकवाद, भाग्यवाद, रुढीवाद, अन्धविश्वास नै थियो ।

बीसौं शताब्दिमा नेपाली जनताले मध्ययुगीन निरंकुशता र अन्धकारको युगविरुद्ध साहसिक जनसंघर्ष र प्रतिरोध सुरुवात गरेका थिए । वि.स. १९९० को दशकमा प्रजा परिषदको गठन, राणाशाही विरुद्धको जागरण र ४ प्रात:स्मरणीय अमर शहिदको बलिदानले यो संघर्षलाई प्रारम्भिक उचाइ दिएको थियो ।

२००७ साल फाल्गुन ७ गते, २०१५ सालको पहिलो आमनिर्वाचन, २०३६ सालको विद्यार्थी विद्रोह र जनतम संग्रह, २०४६ सालको निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्थाविरोधी संयुक्त जनआन्दोलन, २०६२-२०६३ को जनान्दोलन र २०६३ को मधेस जनविद्रोह हुँदै यो क्रम अघि बढेको थियो । २०५२ सालमा सुरु भएको दशक लामो माओवादी जनयुद्ध, शान्तिवार्ता र संविधानसभाको निर्वाचनले यस क्रममा उल्लेखनीय योगदान गरेको थियो ।

लोकतान्त्रिक आन्दोलनको यो प्रक्रिया पूरा हुन देशमा ७ दशकभन्दा बढी समय लाग्यो । पहिलो संविधानसभाले २०६५ जेष्ठ १५ गते गणतन्त्रको प्रस्ताव परित गर्‍यो भने दोस्रो संविधानसभाले २०७२ मा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको नयाँ संविधान घोषणा गर्‍यो ।

संविधानसभाले ‘हामी सार्वभौम नेपाली जनता’ वाक्याशंबाट सुरुवात गरेर संविधान बनाएको यो पहिलोपटक थियो । त्यस अघिका संविधान शासक आफैले घोषणा गर्थे र आफू खुसी उल्लघंन पनि गर्थे । प्रक्रिया र संवैधानिक प्रतिबद्धता दुवै दृष्टिकोणले सार्वभौम सत्ता र राजकीय सत्ता दुवै जनतामा नीहित गरिएको यो देशको इतिहासमै पहिलोपटक थियो ।

नयाँ संविधानका कयौं प्रावधानबारे आज पनि वहस र मतान्तर जारी छन । तर, संवैधानिक आधार स्तम्भहरू बहुदलीय लोकतन्त्र, गणतन्त्र, संघवाद, धार्मिक स्वतन्त्रता, सामाजिक न्याय र समावेशितामा आज राष्ट्रिय एकता कायम भएको छ । स्वतन्त्रता, समानता, बन्धुत्व, न्याय र सामाजिक सामञ्जस्यताको दृष्टिकोणले यो अभूतपूर्व राजनीतिक उपलिब्ध हो ।

तर, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापनापछि पनि अझै थुप्रै दुर्भाग्य कायमै छन् । देशले अपेक्षित आर्थिक उन्नति र समृद्धि हासिल गर्न सकेको छैन । हिजोका क्रान्तिकारी दल र नेताहरू अपेक्षित मात्रामा संवेदनशील र जिम्मेवार बन्न नसक्दा राजनीतिक प्रवृत्ति विश्रृंखलित हुँदै गएको छ । भ्रष्टाचार र कुशासन बढेको छ । तसर्थ, गणतन्त्र स्थापनाको डेड दशक बितिसक्दा पनि जनताको मुहारमा खुसीको उज्यालो खेल्न सकिरहेको छैन ।

लोकतन्त्र विरोधी निरंकुशतावादी शक्तिहरू इतिहासको कुनाबाट उठेर अनेक प्रकारका भ्रम फैलाउने प्रपञ्च गरिरहेका छन् । अनेक निहुँ र बहानामा नागरिक स्वतन्त्रताको हनन गरी सार्वभौम जनतामाथि फेरि निरंकुशता लाद्ने उनीहरूका प्रयास सफल हुने छैनन् । तर यस्ता कुत्सित अभिप्रायले चलखेल गर्ने अवसर पाउनु भनेको दु:खद र विडम्बनापूर्ण हो ।

गणतन्त्र, लोकतन्त्र र संघवाद नि:सन्देह नागरिक सर्वोच्चतामा विश्वास गर्ने यथोचित वैचारिक आदर्श र आधारशिला हुन् । तर, संविधानमा यी कुरा लेखिएर मात्र देशका समस्या समाधान हुने हैनन् । संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रले पनि विकास, सुशासन, समृद्धि र सामाजिक न्यायको जनअपेक्षा परिपूर्ति गर्न नसक्दा भयानक वैचारिक रिक्क्तता र आम निरासा उत्पन्न भई अराजकताको रुप लिन सक्ने जोखिम बढेको छ।

दुर्भाग्यको कुरा, हाम्रो लोकतान्त्रिक प्रणाली र व्यवस्थाभित्र शालिन, सुविचारित, योजनाबद्ध, दुरदृष्टि भएका, चुस्त र सुसंस्कृत राजनीतिक दल र नेतृत्व पंक्तिको विकास हुन सकेन । स्थापित पुराना दल र तिनका नेताले राजनीतिलाई निजी, गुटीय वा दलीय स्वार्थका लागि टुट, फुट, गुट र सिन्डिकेटको शिकार बनाइदिँदा राजनीतिमा अस्थिरता र अवसरवाद मौलायो । दल र नेतृत्वपंक्तिको विश्वासनीयतामा उल्लेखनीय रूपमा ह्रास आयो ।

अर्कोतिर संस्थागत प्रक्रिया र पद्धतिप्रति राजनीतिक दल र राज्य संचालकले जनविश्वास जगाउन सकेनन् । राज्यका उपल्लो तहका अंग र निकाय नै अनेक प्रकारका अवाञ्छित क्रियाकलापको शिकार भए । निष्पक्ष, तटस्थ, स्वतन्त्र र संवैधानिक दायराभित्र रहनुपर्ने लोकतान्त्रिक राज्यका अंग र निकायलाई राजनीतिक स्वार्थमा उपयोग गर्न खोज्दा तिनको पवित्रता नष्ट भएर भयो । र आज राज्य नै पंगुजस्तो बन्ने अवस्था आयो ।

अर्कोतिर राज्यले समाजको बहुभाषिक, बहुसाँस्कृतिक चरित्रलाई ठीक समयमा ठीक तरिकाले बुझ्न, आत्मसात र सम्बोधन गर्न नसक्दा सीमान्तकृत समुदायका पहिचान, अधिकार, स्वायत्तता र स्वशासनका माग र मुद्दा विष्फोटक हुँदै गएका छन् । संघीयतापछि पनि अपेक्षित सामाजिक न्याय, समावेशिता र सामञ्जस्यता कायम हुन सकेको छैन।

आज जुन तहमा कुशासन र भ्रष्टाचार बढेको छ, आर्थिक संकट र असमानता निरन्तर चुलिँदो छ, यी परिस्थितिबीच गणतन्त्र सुरक्षित रहन सक्दैन । यदि हामीले आफ्नो चरित्र र प्रवृत्तिमा उल्लेखनीय सुधार नगर्ने हो भने गणतन्त्रले आम जनताको मुहारमा खुसीको पारिलो घाम प्रत्याभूति गर्न सक्ने छैन । त्यो बेला गणतन्त्र आफैँ कुनै न कुनै प्रकारको जोखिममा पर्न सक्दछ । गणतन्त्रलाई यो जोखिमबाट जोगाउनु सबै लोकतन्त्रवादीको साझा कर्तव्य हो ।

गणतन्त्र सीमित नेतृत्वपंक्ति र तिनका आसेपासेको लुटको स्वर्ग हैन र हुन सक्दैन । गणतन्त्रको अर्थ हो– सबै नागरिक बराबर भएको व्यवस्था । कसैमा पनि कुनै विशेषाधिकार र अग्राधिकार नभएको अवस्था । कुनै परम्परागत शासक वंशको घोषित विशेषाधिकार र अग्राधिकार खोसेर अमुक दल, तिनका नेता र आसेपासेको अघोषित विशेषाधिकार वा अग्राधिकार कायम गर्ने हो भने गणतन्त्रको मर्म नै व्याकुल र व्यथित हुन पुग्दछ ।

गणतन्त्रले आम नेपाली जनताको घरआँगनमा स्वतन्त्रता, समानता, बन्धुत्व, न्याय, सुशासन, समृद्धि, र स्वाभिमानको पारिलो घाम पुर्‍याउन सक्नुपर्दछ । अनि मात्र गणतन्त्रको सान्दर्भिकता र महत्ता व्यवहारबाटै पुष्टि हुनेछ ।

१६ औं गणतन्त्र दिवसको उपलक्ष्यमा सबैमा हार्दिक मंगलमय शुभकामना ।


Comment

One thought on “गणतन्त्रको पारिलो घाम सबै नेपालीको घर आँगनमा पुग्नुपर्दछ

  1. यहाँ गर्ने पनि यिनिहरुका लगी आयो गर्णतन्त्र
    यहाँ गराउनेहरु पनि यिनिहरुका लागि आयो गर्णतंन्त्र
    सर्वसाधर्णहरुका लागि खै कहाँ आयो र गर्णतंन्त्र
    पैसावाला, पावर, वाला र पौच, वालाहरुका लागि आयो गर्णतंन्त्र
    सत्यताको बाटो हिड्ने हरुलाइ झुटा मुद्धा लगाएर फसाउन आयो गर्णतंन्त्र
    चोर गुण्डा र फटाहाहरुलाइ स्वातंन्त्रताको न्याय दिन आयो गर्णतंन्त्र
    गरिव निमुखा र बोल्न नसक्ने सर्वसाधरण हरुलाइ मात्र कज्याउन आयो गर्णतंन्त्र
    अनि यस्तो गर्णतंन्त्रलाइ कसरी दिँउ हजुर
    बधाई र शुभ-कामना😭

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

थप सम्पादकीय

Copyright © 2024 Digital House Nepal Pvt. Ltd. - All rights reserved